Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Participatie, het vroegtijdig betrekken van de omgeving bij een plan of project, heeft daarin een duidelijke plek gekregen. Maar wat is precies verplicht en wat niet? In dit artikel zetten we de belangrijkste regels voor initiatiefnemers op een rij.

Participatie is meestal niet verplicht, melden wel

Bij het aanvragen van een omgevingsvergunning moet je aangeven of je aan participatie hebt gedaan. Dat staat in artikel 7.4 van de Omgevingsregeling. Heb je de omgeving betrokken, dan vermeld je ook hoe je dat hebt gedaan en wat de resultaten zijn. Heb je dat niet gedaan, dan mag het antwoord ook "nee" zijn. Participatie zelf is in de meeste gevallen dus vrijwillig, maar je moet er wel open over zijn.

Uitzondering: gevallen die de gemeenteraad aanwijst

De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarin participatie wél verplicht is. Dat staat in artikel 16.55, lid 7, van de Omgevingswet. Dit geldt alleen voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA): een activiteit die niet past in het omgevingsplan en waarvoor het college van burgemeester en wethouders bevoegd gezag is. Veel gemeenten hebben hiervoor een lijst met aangewezen gevallen vastgesteld, bijvoorbeeld voor grotere ontwikkelingen.

Wat gebeurt er als je in zo'n geval niet participeert?

In een aangewezen geval kan het college een aanvraag buiten behandeling laten als er niet of onvoldoende is geparticipeerd. Je krijgt eerst de gelegenheid om dat te herstellen. Buiten die aangewezen gevallen mag het bevoegd gezag een vergunning niet weigeren alleen omdat er geen participatie heeft plaatsgevonden.

Jij kiest de vorm

Hoe je participeert, bepaal je als initiatiefnemer zelf. Gemeenten mogen geen dwingende eisen stellen aan de vorm. Ze kunnen wel beleidsregels opstellen over hoe zij de participatie beoordelen. Kijk daarom altijd naar het participatiebeleid van de gemeente waar je project ligt.

Praktische tips

• Begin vroeg, als er nog keuzes open liggen.

• Leg vast wie je hebt benaderd, hoe en wanneer.

• Leg uit wat er met de input is gedaan.

• Stem vooraf af met de gemeente als je project mogelijk een aangewezen geval is.

Participatie aantoonbaar maken met bouwen.app

Met de omgevingsapp van bouwen.app informeer je belanghebbenden, haal je reacties op met formulieren en enquêtes en deel je de uitkomsten in projectupdates. Zo leg je het participatieproces gaandeweg vast. Lees ook hoe je een participatieverslag opstelt.

Dit artikel is een algemene toelichting en geen juridisch advies. Raadpleeg voor jouw situatie de gemeente of een specialist.