Participatie onder de Omgevingswet: wat wordt er van je verwacht?
4
minuten leestijd
·

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Een van de onderwerpen waarover de meeste vragen bestaan, is participatie. Moet je nu altijd participeren? Wat als je dat niet doet? En wat verwacht de gemeente precies? Er gaan veel verhalen rond, en ze kloppen niet allemaal.
In dit artikel zet ik de belangrijkste regels voor initiatiefnemers op een rij. Zonder juridisch jargon, maar wel met de artikelen erbij, zodat je het zelf kunt nalezen.
Melden is verplicht, participeren meestal niet
Dit is de kern, en het verrast veel mensen. Bij het aanvragen van een omgevingsvergunning moet je aangeven of je aan participatie hebt gedaan. Dat staat in artikel 7.4 van de Omgevingsregeling. Heb je de omgeving betrokken, dan vermeld je ook hoe je dat hebt gedaan en wat de resultaten zijn.
Heb je niet geparticipeerd? Dan mag het antwoord ook "nee" zijn. Participatie zelf is in de meeste gevallen dus vrijwillig. Je moet er alleen open over zijn.
Dat gezegd hebbende: dat iets niet verplicht is, betekent niet dat het verstandig is om het over te slaan. Een project waarbij de omgeving vooraf is betrokken, levert in de praktijk vaak minder bezwaren en vertraging op.
De uitzondering: gevallen die de gemeenteraad aanwijst
De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarin participatie wél verplicht is. Dat staat in artikel 16.55, lid 7, van de Omgevingswet. Dit geldt alleen voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA): een activiteit die niet past binnen het omgevingsplan en waarvoor het college van burgemeester en wethouders bevoegd gezag is.
Veel gemeenten hebben inmiddels een lijst met zulke aangewezen gevallen vastgesteld. Het gaat dan vaak om grotere ontwikkelingen of projecten met veel impact op de omgeving. Welke gevallen dat zijn, verschilt per gemeente.
Wat gebeurt er als je in zo'n geval niet participeert?
In een aangewezen geval kan het college een aanvraag buiten behandeling laten als er niet of onvoldoende is geparticipeerd. Je krijgt eerst wel de gelegenheid om dat te herstellen.
Buiten die aangewezen gevallen mag het bevoegd gezag een vergunning niet weigeren alleen omdat er geen participatie heeft plaatsgevonden. Wel kan wat er uit participatie naar voren komt, of juist het ontbreken daarvan, een rol spelen in de belangenafweging en in eventuele bezwaarprocedures.
Jij kiest de vorm
Hoe je participeert, bepaal je als initiatiefnemer zelf. Gemeenten mogen geen dwingende eisen stellen aan de vorm. Een bijeenkomst is dus niet verplicht, net zo min als een enquête of een klankbordgroep.
Gemeenten kunnen wel beleidsregels opstellen over hoe zij de participatie beoordelen, bijvoorbeeld of de inspanning in verhouding staat tot de omvang van het project. Kijk daarom altijd naar het participatiebeleid van de gemeente waarin je project ligt. Daar staat vaak ook welke vormen de gemeente op prijs stelt.
Praktische tips
Begin vroeg: participatie heeft het meeste effect als er nog keuzes open liggen.
Stem af met de gemeente: vraag in een vroeg stadium of je project mogelijk een aangewezen geval is, en wat de gemeente verwacht.
Leg alles vast: wie heb je benaderd, hoe, wanneer en wat kwam eruit.
Laat zien wat je ermee doet: beschrijf welke inbreng het plan heeft veranderd en waarom andere inbreng niet is overgenomen.
Kies passende middelen: een kleine verbouwing vraagt om iets anders dan een nieuwe woonwijk.
Participatie aantoonbaar maken met bouwen.app
Met de omgevingsapp van bouwen.app informeer je belanghebbenden, haal je reacties op met formulieren en enquêtes en deel je de uitkomsten in projectupdates. Omdat alles op één plek staat, leg je het participatieproces gaandeweg vast. Dat maakt het een stuk makkelijker om bij je aanvraag te laten zien hoe je de omgeving hebt betrokken. Lees ook hoe je een participatieverslag opstelt.
Dit artikel is een algemene toelichting en geen juridisch advies. Raadpleeg voor jouw situatie de gemeente of een specialist.
Benieuwd hoe dit werkt voor jouw project?
Wil je participatie onder de Omgevingswet goed organiseren én kunnen aantonen? In een demo van een halfuur laten we je zien hoe je met bouwen.app participatie vastlegt en de omgeving betrekt. Geen verkooppraatje, maar een eerlijke blik op wat wel en niet past bij jouw situatie.
Plan een demo of stel je vraag via support@bouwen.app.










