Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Die wet verandert hoe gemeenten inwoners betrekken bij beleid en uitvoering. Voor initiatiefnemers en omgevingsmanagers is het goed om te weten wat er verandert.

Van inspraakverordening naar participatieverordening

Gemeenten hadden al een verplichte inspraakverordening. Die wordt uitgebreid tot een participatieverordening. Het verschil: inwoners worden niet alleen betrokken bij de voorbereiding van beleid, maar kunnen ook betrokken worden bij de uitvoering en de evaluatie ervan. Gemeenten moeten uiterlijk in 2027 een participatieverordening hebben vastgesteld. Veel gemeenten zijn daar nu mee bezig.

Het uitdaagrecht

De wet maakt het ook mogelijk om in de verordening een uitdaagrecht op te nemen, ook wel right to challenge genoemd. Daarmee kunnen inwoners en maatschappelijke organisaties de gemeente vragen om de uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen, als zij denken dat ze het beter of anders kunnen doen.

Wat betekent dit voor projecten?

De participatieverordening gaat over de relatie tussen gemeente en inwoners. Toch merk je het als initiatiefnemer of uitvoerende partij ook:

• Gemeenten leggen vaker vast hoe zij participatie organiseren en verantwoorden.

• Bij projecten van of voor de gemeente kan participatie ook in de uitvoeringsfase een rol krijgen.

• Inwoners verwachten steeds meer dat ze betrokken worden en dat er wordt teruggekoppeld.

Samenhang met de Omgevingswet

De participatieverordening staat naast de participatieregels uit de Omgevingswet. Die regelt onder meer dat je bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning aangeeft of je aan participatie hebt gedaan. Samen zorgen deze regels ervoor dat participatie een vaste plek krijgt in ruimtelijke projecten.

Zo bereid je je voor

• Bekijk de (concept)participatieverordening van de gemeenten waarin je werkt.

• Richt je communicatie zo in dat je ook tijdens de uitvoering input kunt ophalen.

• Leg participatie en terugkoppeling structureel vast.

Participatie ondersteunen met bouwen.app

Met de omgevingsapp van bouwen.app betrek je inwoners in elke fase: van informeren en ophalen van reacties tot het delen van resultaten. Lees ook wat de Omgevingswet vraagt bij participatie of plan een demo.

Dit artikel is een algemene toelichting en geen juridisch advies. Raadpleeg voor jouw situatie de betreffende gemeente.